Trong đó chức năng của logistics không chỉ là giao nhận, vận tải mà còn gồm các hoạt động khác như kho bãi, lưu trữ hàng hóa, bao bì, đóng gói, luân chuyển hàng hóa, xử lý hàng hư hỏng… Do đó, hoạt động logistics nếu được làm tốt sẽ đảm bảo cung cấp một dịch vụ tốt hơn với chi phí thấp hơn nhưng lại hiệu quả cho doanh nghiệp và cả nền kinh tế. Vì thế tổ chức tốt hoạt động logistics trong nền kinh tế giúp cho việc vận hành được suôn sẻ và hiệu quả, đem lại những kết quả tối ưu.
Logistics đang và đã trở thành một bộ phận quan trọng trong việc phát triển của nền kinh tế nói chung và trong thời ký hội nhập quốc tế, tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu như hiện nay.
Theo Quyết định 200/QĐ/TT, một số mục tiêu phát triển cụ thể của ngành logistics đến năm 2025, tốc độ tăng trưởng 15-20%, tỷ trọng đóng góp vào GDP từ 8-10%; tỷ lệ thuê ngoài 50-60%; chi phí logistics tương đương 16-20%; xếp hạng chỉ số năng lực quốc gia từ 50 trở lên.
Theo techinasia.com, Việt Nam là 1 trong 4 quốc gia của khu vực Đông Nam Á có tiềm năng phát triển cả cơ sở hạ tầng và hệ thống logistics. Trong khi đó, theo Hiệp hội DN dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), tốc độ phát triển của ngành logistics tại Việt Nam những năm gần đây đạt khoảng 14-16%, có quy mô khoảng 40-42 tỷ USD/năm.
Hiện tại theo thống kê của VLA, cả nước hiện có khoảng hơn 3.000 doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ logistics, trong đó, 70% có trụ sở tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra phân bố tại phía Bắc (Hà Nội, Hải Phòng ..) và miền Trung. Có khoảng gần 1.300 doanh nghiệp hoạt động tích cực (bao gồm 89% doanh nghiệp 100% vốn trong nước còn lại là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài). Lượng doanh nghiệp mới đăng kí ngành đang có xu hướng tăng thêm trong đó có cả nội địa và có yếu tố nước ngoài.
Hiện trạng nhân lực
Theo dự báo, trong 3 năm tới, các DN cung cấp dịch vụ logistics cần tuyển dụng khoảng gần 18.000 lao động, trong khi đó các DN sản xuất, thương mại, dịch vụ cần trên một triệu nhân sự có chuyên môn về logistics hoặc đào tạo liên quan đến xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng. Các công ty dịch vụ logistics ở Việt Nam đều đang trong tình trạng thiếu nhân lực trình độ cao. Trong khi đó, hiện nay, nguồn cung cấp lao động cho ngành dịch vụ logistics theo đánh giá sơ bộ thì chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu thực tế. Các cán bộ quản lý thường là những người chủ chốt, được đào tạo và tái đào tạo, tuy nhiên họ thiếu kiến thức và kinh nghiệm kinh doanh, ít được cập nhật tri thức mới, phong cách lãnh đạo và quản lý chưa đáp ứng được nhu cầu.
Nhân lực logistics ở Việt Nam hiện nay chủ yếu được lấy từ các đại lý hãng tàu, các công ty giao nhận vận tải biển và sử dụng theo khả năng hiện có. Kết quả khảo sát của Viện Nghiên cứu phát triển TP. Hồ Chí Minh về chất lượng nguồn nhân lực logistics cho thấy, có đến 53,3% DN thiếu đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn và kiến thức về logistics, 30% DN phải đào tạo lại nhân viên và chỉ có 6,7% DN hài lòng với chuyên môn của nhân viên.
Kết quả điều tra của Viện Nghiên cứu và Phát triển kinh tế Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cũng ghi nhận, có tới 80,26% nhân viên trong các DN logistics được đào tạo thông qua các công việc hàng ngày, 23,6% nhân viên tham gia các khóa đào tạo trong nước, 6,9% nhân viên được các chuyên gia nước ngoài đào tạo, chỉ có 3,9% được tham gia các khóa đào tạo ở nước ngoài.
Theo báo cáo và các khảo sát từ diễn đàn và các nhóm nghiên cứu trên mạng xã hội thì Nhân lực ngành logistics thiếu kiến thức toàn diện, trình độ ICT còn hạn chế, chưa theo kịp tiến độ phát triển của logistics thế giới. Trình độ tiếng Anh nghiệp vụ logistics còn hạn chế, chỉ khoảng 4% nhân lực thông thạo tiếng Anh nghiệp vụ. 30% các doanh nghiệp phải đào tạo lại nhân viên. Ngoại ngữ thứ hai là rất hiếm minh chứng cho sự toàn cầu hoá còn yếu kém, vẫn quanh quẩn ở quy mô nội địa và cạnh tranh sân nhà, chưa có các bước đà cho sự vươn mình ra biển lớn.
Trong khi đó khi nghiên cứu sâu thông qua các tổ chức đào tạo thì thấy rằng, về tầm quan trọng của các tiêu chí về tuyển dụng nhân sự trong ngành logistics này, các tiêu chí về kỹ năng (như giao tiếp, thuyết phục) vẫn đóng vai trò quan trọng với tỷ lệ 89.2% và cụ thể về điểm đạt được của nhân lực logistics hiện nay cao nhất đạt khoảng 3.41 điểm và thấp nhất chỉ đạt khoảng 2.84 điểm là mức khá khiêm tốn trên tổng số 5 điểm. Các kĩ năng mềm dường như cũng không được chú ý trong các quá trình đào tạo nguôn nhân lực. Tiếp đến là tiêu chí về kiến thức với 81.1% và đặc biệt với tiêu chí mức lương do ứng viên đề xuất dường như không quan trọng khi tỷ lệ chỉ đạt khoảng 37.8%. Các chỉ tiêu này lại là những chỉ tiêu rất cần thiết khi đánh giá chất lượng nguồn nhân lực.
Ngoài ra, nhân viên khai báo hải quan quan (Customs Broking) lại có như cầu lớn nhất trong khảo sát vê nhu cầu nhân viên logistics , tỷ lệ là 70.3%, tiếp đến là vị trí nhân viên giao nhận hàng hóa tổng hợp (Forwarder) với mức tỷ lệ khoảng 59.5% và đặc biệt xuất hiện thêm vị trí mới trong ngành logistics là nhân viên marketing trực tuyến (E-commerce online marketing officer) chiếm tỷ lệ 32.4%. Đây là một vị trí đào tạo không thuộc lĩnh vực logistics nhưng lại có vai trò bổ trợ. Như vậy, nhu cầu nguồn nhân lực trong lính vực khai báo hải quan, giao nhận vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất và chúng ta cũng cần chú trọng đến các ngành nghề mới phát triển liên quan đến thời đại công nghệ 4.0 và ứng dụng các công nghệ trong quản lý, tuyển dụng IT biết về block chain và dữ liệu lớn cũng như áp dụng các hệ thống quản trị điện tử.
Ngành logistics là ngành dịch vụ, có tầm hoạt động rộng ở mức độ toàn cầu nên cần sự cẩn thận, cần cù, chịu khó, biết nhìn rộng để bao quát mọi vấn đề, có ngoại ngữ trong giao tiếp và các cách tiếp cận chuyên nghiệp... Nghề nào cũng có sự phức tạp và khó khăn nhưng cũng tùy thuộc vào từng khâu, từng công việc, ví dụ: khâu chứng từ áp lực về thời gian hoàn thành, về áp dụng các quy định mới trong quá trình xuất nhập khẩu hay vận chuyển; khâu hiện trường áp lực về sự minh bạch khi đi làm hàng; khâu đại lý áp lực về chênh lệch múi giờ, về khác biệt văn hóa…
Công ty tập đoàn nước ngoài
Khi nghiên cứu các mẫu liên quan đến chất lượng nguồn nhân lực thì với mức lương hấp dẫn cùng các cơ hội đào tạo thì các công ty logistics, chuỗi cung ứng hoặc các hãng tàu và các doanh nghiệp khác thì nhân viên logistics có trình độ đầu vào với một số vị trí là có chất lượng cao hơn hẳn. Ngoài ra hệ thống đào tạo nội bộ cùng với môi trường doanh nghiệp hiện đại, năng động với hệ thống quản trị, giám sát, tạo động lực cũng như văn hoá toàn cầu, hiện đại giúp cho người nhân viên Việt Nam nhanh chóng nâng cao và đạt được nhiều vị trí cao trong công ty, tập đoàn, kể cả ở các vị trí vùng quốc tế.
Người Việt nam có tố chất cần cù, chịu khó, năng động và linh hoạt, ham học hỏi, vì thế trong các môi trường tốt và ưu tú sẽ được đào tạo ra những nhân viên và quản lý “cứng”.
Các công ty nước ngoài tuy có các nền văn hoá khác nhau như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Đức, Pháp cho đến Mỹ, Canada thì hệ thống quản trị tiên tiến của họ, với sự chuyên nghiệp thì bộ phận săn đầu người, bộ phận tuyển dụng và đào tạo đóng vai trò then chốt trong việc lựa chọn nhân sự qua hệ thống câu hỏi, trắc nghiệm, phỏng vấn bài bản, chuyên nghiệp. Sau khi lựa chọn thì tiếp tục được đào tạo, huấn luyện chuyên nghiệp, hoặc cử đi công tác học tập tại các trung tâm ở nước ngoài, đó là những ưu thế của các tập đoàn đa quốc gia khiến cho việc đào tạo dễ dàng và đầu ra gặt hái được sự chuyên nghiệp.
Còn đối với các công ty Việt Nam, trừ một số công ty lớn có sự đầu tư trong quản trị hệ thống, điều hành, quản lý và nhân sự hiện đại, đầy đủ chức năng bộ phận thì còn manh mún, lắp ghép, các bộ phận do tiết kiệm nên chồng chéo và kiêm nhiệm. Việc sử dụng lao động còn mang tính chất quan hệ nên không chuyên nghiệp và rõ ràng, các vị trí không đúng với hiệu quả quản lý mà mang tính chất giám sát, mang tính cục bộ, nhóm. Việc đào tạo nội bộ đối với các công ty Việt nam không được chú trọng, chưa áp dụng các biện pháp khác nhau mà phần lớn là cầm tay chỉ việc. Việc quy mô nhỏ cùng văn hoá doanh nghiệp hạn chế là các điều kiện khiến cho nguồn nhân lực khó được cải thiện về chất lượng. Do đó có sự khác nhau khá rõ khi nhìn nhận đến chất lượng nguồn nhân lực đầu vào cũng như nhân lực hiện tại của các công ty nước ngoài và các công ty Việt Nam.
Về chất lượng đào tạo
Hiện nay có rất nhiều trường đại học có chuyên ngành liên quan đến logistics và chuỗi cung ứng, đồng thời có nhiều các công ty đào tạo các khoá học liên quan. Tuy nhiên rất nhiều phản hồi của nhóm nghiên cứu chỉ ra rằng, các nhân viên được tuyển dụng dù đúng chuyên ngành vẫn phải đào tạo lại và đào tạo bổ sung. Nguồn nhân lực được đào tạo ra rất yếu kém về trình độ ngoại ngữ, sử dụng công nghệ thiết bị, kĩ năng liên quan đến máy móc, công nghệ, trinh độ IT thấp, lạc hậu. Nó là minh chứng cho việc đào tạo chưa đúng với các yêu cầu và định hướng nghề nghiệp còn yếu kém, người tuyển dụng chưa hiểu mình định hướng làm logistics sẽ như thế nào và các điều kiện cơ bản để tham gia vào ngành. Ngoài ra nguồn nhân lực này cũng yếu kém về các kĩ năng mềm, giao tiếp và cách làm việc phối hợp, làm việc nhóm. Nó cũng lại là những minh chứng trong đào tạo chưa bài bản, hoặc các môn học bị xem nhẹ nên không tập trung.
Tất cả các kĩ năng và kiến thức đều rất cần thiết vì ngành logistics đòi hỏi sự đa dạng, năng động và khả năng xoay sở, kiến thức phải được cập nhật tốt do đó kiến thức nền đòi hỏi phải vững chắc, và không coi nhẹ bất cứ môn học nào, tất cả đều bổ trợ để làm một nhân viên tốt, và là nền tảng của một quản lý chuyên nghiệp.
Lò bát quái đào tạo
Các khiếm khuyết của hệ thống dẫn đến chất lượng nguồn nhân lực còn chưa cao, dẫn đến mất thời gian, công sức, tiền của cho việc đào tạo lại và đào tạo bổ sung, huấn luyện kĩ năng. Vì thế đòi hỏi một giải pháp quyết liệt mới có thể đáp ứng được nhu cầu lao động ngành và nâng cao năng lực cạnh tranh và chỉ số logistics Index.
Lò bát quái đào tạo này dùng “lửa” để luyện được “đan” là những nhân sự logistics có trình độ cao hơn, sát với thực tiễn nghề nghiệp, cập nhật kiến thức ngành nghề và các trải nghiệm thực tế, nâng cao được ý thức nghề nghiệp và hiểu ngành hiểu nghề.
Đó là các ngọn lửa về:
Giáo dục đào tạo: Cần hệ thống giáo trình và các chương trình đào tạo chuyên nghiệp cập nhật, hệ thống kiến thức mở và phong phú, và các chương trình kết hợp với các doanh nghiệp nhằm giáo dục được trực quan sinh động và sát thực tiễn hoạt động. Ngày nay nền tảng 4.0 chia sẻ cho phép kiến thức cập nhật tức thì.
Kiểm soát đầu vào và đầu ra nhằm đào tạo đúng và chuẩn mực, không chạy theo số lượng mà đảm bảo cả chất lượng, kết hợp thêm với các Hiệp hội, trung tâm nghề trung gian để có những đánh giá chính xác và khách quan với hệ thống chứng chi nghề nghiệp uy tín, đảm bảo.
Định hướng và tuyên truyền về nghề nghiệp nhằm nâng cao được tư duy, thấy được điều kiện cần để tham gia ngành nghề từ đó có ý thức trong việc học tập và chuyên nghiệp trong hành động. Giải bài toán này cần sự tham gia tích cực của các cơ quan quản lý Nhà nước chuyên ngành, Hiệp hội như VLA cũng như các hệ thống diễn đàn chia sẻ…
Sự liên kết trong quản lý: Hệ thống quản lý cũng như đào tạo và doanh nghiệp có sự trao đổi, gắn kết nhằm có thêm các thông tin từ đó đưa ra các chính sách, kế hoạch tương ứng nhằm đào tạo chuyên nghiệp và thực tế, đặc biệt cần nâng cao chất lượng trong thi tuyển và sàng lọc, như đào tạo ngoại ngữ, các kĩ năng mềm, vi tính... Bộ chuẩn kĩ năng nghề cần sớm được hoàn thiện để có thế lấy làm mốc phân loại và đánh giá cũng như xây dựng chương trình đào tạo quốc tế theo chuẩn FIATA, AFFA tại Việt Nam nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực logistics (trong đó: FIATA – International Federation of Freight Forwarders Associations, có đến 40 000 thành viên trên thế giới, trụ sở tại Thụy Sĩ đồng thời FIATA đang triển khai cấp chứng chỉ nghề có giá trị trên toàn Thế Giới cho các tổ chức đủ điều kiện).
Doanh nghiệp: Đầu tư cho đào tạo nội bộ một cách chuyên nghiệp, thuê chuyên gia, phối hợp các trung tâm, áp dụng các phương pháp hợp lý, chặt chẽ, giám sát và đánh giá hiệu quả hoạt động nhân sự từ khâu tuyển dụng, đào tạo, đánh giá và sử dụng. Việc áp dụng đánh giá nên qua trung gian để đảm bảo khách quan và sàng lọc hiệu quả. Việc xây dựng các chương trình đào tạo, nâng cao có thể học hỏi theo các mô hình nước ngoài, nhưng yếu tố khách quan và nghiêm túc là quan trọng nhất để đảm bảo nâng cao nguồn nhân lực một cách hiệu quả.
Như vậy những ngọn lửa kiên quyết, chuyên nghiệp, chặt chẽ, khoa học và thực tế sẽ giúp cho lò bát quái đào tạo nhân lực logistics giải quyết được các vấn đề còn nan giải. Giải quyết bài toán nguồn nhân lực không thể nóng vội mà đòi hỏi sự chuyên nghiệp, phân tích và có chiến lược, kế hoạch phù hợp với từng khâu, từng lĩnh vực và đối tượng, từ đó mà xây dựng được một chương trình hành động, để cởi ra những nút thắt, khắc phục những hạn chế, tất cả mục tiêu nhằm nâng cao chất lượng mọi mặt của nguồn nhân lực.
Doanh nghiệp & Thương hiệu
http://doanhnghiepthuonghieu.vn/nhan-su-logistics-va-lo-bat-quai-dao-tao.html